Άννα Σερασίδου

Kas Oosterhuis: A New Kind of Buildings

Ο Kas Oosterhuis με το κείμενό του αναπτύσσει την έννοια της μαζικής διαφοροποίησης-παραμετροποίησης (Mass-customization).Σύμφωνα με αυτήν επιτυγχάνεται η κατασκευή κτιρίων και κτιριακών στοιχείων που δεν μπορούν να επαναληφθούν σε μια κατασκευή, δηλαδή μοναδικών. Αυτό γίνεται εφικτό με τη χρήση ψηφιακών τεχνικών και ειδικών μηχανών που βασίζονται σε απλούς κανόνες και δημιουργούν πολύπλοκα και διαφορετικά κτιριακά στοιχεία (τα οποία είναι διαφορετικά όχι εξαιτίας κάποιας ανακρίβειας και αμέλειας του ανθρώπου αλλά λόγω επεξεργασίας στον Η/Υ). Η έννοια του Mass-customization αντιτίθεται εντελώς στη λογική της μαζικής παραγωγής και της τυποποίησης που δημιουργούν ίδια αρχιτεκτονικά στοιχεία που μπορούν να τοποθετηθούν σε πολλές θέσεις σε ένα κτίριο (π.χ. πόρτες, κολώνες, δοκάρια). Δεν ξεκινά, λοιπόν, ο σχεδιασμός από έναν κατάλογο με απαραίτητα στοιχεία για ένα κτίριο, αλλά από τα ίδια τα υλικά που επιλέγουμε και από τα οποία προκύπτουν μοναδικά στοιχεία που μπορούν να τοποθετηθούν σε μια και μοναδική συγκεκριμένη θέση το καθένα. Με τον τρόπο αυτό αλλάζει ριζικά η εικόνα της αρχιτεκτονικής όπως είχε σχηματιστεί ως τώρα. Θα επικρατεί μια οπτική και κατασκευαστική ποικιλία και πολυπλοκότητα που θα ήταν αδύνατο να επιτευχθεί χωρίς τη χρήση των τεχνολογικών μέσων. Τα διάφορα εργαλεία σχεδιασμού θα διαθέτουν μια μορφή νοημοσύνης, όχι όπως η ανθρώπινη φυσικά, αλλά ικανής να τους επιτρέπει να συνθέτουν και να κατασκευάζουν στοιχεία ανάλογα με τις διάφορες συνθήκες που επικρατούν και να αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους. Καταρρίπτεται έτσι η εικόνα των στατικών κτιρίων που επικρατεί και δημιουργούνται κτίρια που δεν έχουν εξ αρχής καθορισμένη μορφή, αλλά είναι πομποί και δέκτες, προσαρμόζονται και εξελίσσονται ανάλογα με τις διάφορες ανάγκες. Ο σχεδιασμός και η κατασκευή γίνονται ταχύτερα και το τελικό αποτέλεσμα είναι πολύπλοκο καθώς είναι αποτέλεσμα μιας δυναμικής διαδικασίας όπου όλα τα στοιχεία μεταβάλλονται συνεχώς και με απρόβλεπτο τρόπο.

Βλέπουμε δηλαδή ότι στις σύγχρονες αντιλήψεις για την αρχιτεκτονική η ομοιομορφία θεωρείται κάτι το αρνητικό και δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην διαφορετικότητα που εξασφαλίζεται μέσω του παραμετρικού σχεδιασμού και της εκτεταμένης χρήσης των νέων τεχνολογικών μέσων. Ωστόσο σημειώνουν ότι οι σχεδιαστές πρέπει να ξεκινούν από κάποιους απλούς κανόνες για να δημιουργήσουν τις σύνθετες μορφές και όχι να πέσουν στην παγίδα του να δημιουργήσουν μια επιφανειακά σύνθετη δομή χωρίς μια σαφή ιδέα του πώς μπορούν να κατασκευάσουν τα απαραίτητα στοιχεία για το τελικό αποτέλεσμα.

Manuel De Landa: Uniformity and Stability

O Manuel de Landa σημειώνει ότι η ανάπτυξη της επιστήμης και της θεωρητικής σκέψης συνέβαλλαν στο να περάσουμε από την εμπειρική γνώση των ιδιοτήτων των υλικών στην ανακάλυψη της δομής τους και τη διεξοδική μελέτη της αντοχής και της σκληρότητάς τους. Με τον τρόπο αυτό όμως χάθηκε εν μέρει η άμεση επαφή με τα υλικά και επικράτησε μια τυποποίηση στην επεξεργασία και τη χρήση τους και μια στασιμότητα. Όμως κάθε σύστημα - σύνολο στοιχείων που αποτελείται από μόρια είτε από οργανική ύλη συνεχώς μεταλλάσσεται και διατηρεί μια δυναμική, και όχι στατική, ισορροπία (όπως στα μέταλλα που αλλάζει η σκληρότητα και η αντοχή τους ανάλογα με τη θερμοκρασία). Ο συγγραφέας κάνει μια αναφορά-σύγκριση ανάμεσα σε υλικά ομοιογενή, που διατηρούν πάντα τις ίδιες ιδιότητες και σε υλικά ετερογενή. Εμφανίζεται αντίθετος στην ομοιομορφία και υποστηρίζει ότι δομές που δημιουργούνται με συνένωση ετερογενών υλικών (χωρίς την ομογενοποίησή τους) είναι προτιμότερες αφού προωθούν τη μεταβλητότητα και τη διαφορετικότητα. Κάνει έτσι και μια έμμεση αναφορά στην αρχιτεκτονική και το πόσο ενδιαφέρουσα ή όχι γίνεται με τη χρήση ομοιογενών ή ετερογενών υλικών, φέρνοντας σαν παράδειγμα τη χρήση του μαλακού χάλυβα. Υπογραμμίζει ότι ο μαλακός χάλυβας, ένα πολύ σημαντικό υλικό για τη σύγχρονη αρχιτεκτονική, έχει υποστεί τροποποιήσεις και έχουν ομογενοποιηθεί τα υλικά του ώστε να υπάρχει ασφαλής πρόβλεψη για την ποιότητα, τη συμπεριφορά και την αξιοπιστία του. Ωστόσο, παρά τα οικονομικά οφέλη που εξασφαλίζει αυτή η τυποποίηση, το πρόβλημα είναι ότι έχει πλέον επικρατήσει να χρησιμοποιείται το ίδιο αυτό υλικό για όλες τις δομές εξαφανίζοντας την ποικιλομορφία και οδηγώντας την αρχιτεκτονική σε μη ενδιαφέρουσες μορφές. Επομένως οι απόψεις του Manuel de Landa και του Patrick Schumacher συγκλίνουν ως προς την αξία της πολυπλοκότητας και της ποικιλομορφίας, αφού και ο παραμετρικός σχεδιασμός που υποστηρίζει ο Schumacher εκφράζει αυτές ακριβώς τις αρχές, της διαρκούς αλλαγής της μορφής και των δυναμικών σχημάτων.