Βασίλης Αποστολακέας

Parametricism. Το νέο σπουδαίο στιλ στην αρχιτεκτονική μετά το μοντερνισμό. Ή καλύτερα η νέα μεγάλη τάση στην αρχιτεκτονική. Ο όρος στιλ είναι αρκετά επικίνδυνος να χρησιμοποιηθεί ακόμα, προτού το νέο αυτό ρεύμα δοκιμαστεί στο χρόνο και την πράξη. Ο λόγος πάντως που έχουμε το δικαίωμα να μιλάμε για ένα νέο στιλ είναι ότι από την εποχή του μοντερνισμού έχει να παρατηρηθεί ένα τόσο επίμονο, συνεχές, μακρόχρονο και συλλογικό αρχιτεκτονικό έργο.

Σε αντίθεση με το μοντερνισμό, ο οποίος – ως βασικές αρχές σχεδιασμού – προωθούσε το διαχωρισμό μεταξύ συγκεκριμένων και αυστηρά καθορισμένων συστημάτων και την επανάληψη μέσα στα υποσυστήματα αυτά, ο παραμετρικός σχεδιασμός ευαγγελίζεται την ποικιλομορφία-διαφοροποίηση μέσα στα πλαίσια μιας πολύπλοκης-σύνθετης τάξης. Πραγματεύεται ουσιαστικά τη συνεχή διαφοροποίηση των συστημάτων και την έντονη συσχέτισή τους.

Ο παγκόσμιος χαρακτήρας της σύγχρονης αρχιτεκτονικής δε συνεπάγεται την ομογενοποίηση και τη μονοτονία του παραγόμενου αρχιτεκτονικού έργου και της έρευνας. Αντιθέτως, ο παραμετρικός σχεδιασμός υπονοεί και επιζητά τη συνέπεια σε ορισμένες αρχές και αξίες, ώστε οι διάφορες προσπάθειες που γίνονται σε όλο τον κόσμο να λειτουργούν ευεργετικά και να στοχεύουν στον εμπλουτισμό και την πρόοδο του νέου αυτού ρεύματος. Δικαιολογείται έτσι και ο χαρακτηρισμός του ως ένα ενοποιητικό στιλ, το οποίο αρχικά εμφανίστηκε ως ένα ενοποιημένο και πρωτοποριακό ερευνητικό πρόγραμμα σχεδιασμού, του οποίου πρωταρχικός στόχος είναι να οργανώσει και να αρθρώσει την αυξανόμενη πολυπλοκότητα της σύγχρονης κοινωνίας.

Αντί των κλασικών ιδανικών γεωμετρικών μορφών, ο παραμετρισμός (ας ονομαστεί έτσι) προτείνει ‘ζωντανές’ γεωμετρικές οντότητες, οι οποίες αντιδρούν σε ορισμένους ατράκτορες και λειτουργούν, εξελίσσονται και αναπτύσσονται μέσω κάποιων σεναρίων (scripts). Στόχος της όλης διαδικασίας είναι οι ιδιότητες κάθε στοιχείου ή συμπλέγματος να υπόκεινται σε παραμετρικές διαφοροποιήσεις και διακυμάνσεις. Ωστόσο, είναι πολύ σημαντικό να τονιστεί ότι η διαδικασία αυτή δεν αναλώνεται μόνο στην στεγνή εισαγωγή νέων εργαλείων και τεχνικών· ουσιαστικά μιλάμε για τον επαναπροσδιορισμό των φιλοδοξιών και των αξιών του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού και της αρχιτεκτονικής γενικότερα, τόσο σε επίπεδο μορφής όσο και σε επίπεδο λειτουργίας. Η μέθοδος του scripting εξάλλου εισάγεται ούτως ώστε τα στοιχεία και τα υποσυστήματα του σχεδίου να διαφοροποιηθούν και να συσχετιστούν με ‘νόμιμο’ τρόπο κάτω από το πρίσμα μιας νέας και πολύπλοκης δομής/οργάνωσης. Το νέο αυτό στιλ, όπως γίνεται προφανές, βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στη χρήση εξελιγμένων παραμετρικών τεχνικών και διαγραμμάτων, χωρίς αυτό να σημαίνει την απόλυτη εξάρτησή του από αυτά. Όλα αυτά αποτελούν απλώς τα μέσα για να εκφραστεί αποτελεσματικότερα και να γίνει περισσότερο κατανοητή η νέα σκοπιά μέσω της οποίας αντιμετωπίζεται η σύγχρονη αρχιτεκτονική.

Συνοψίζοντας, μπoρούμε να ισχυριστούμε ότι ο παραμετρικός σχεδιασμός αποκηρύττει τις άκαμπτες μορφές, την απλή και μονότονη επαναληψιμότητα, την αλληλεπίθεση μεμονωμένων και ασύνδετων μεταξύ τους στοιχείων και τη ζωνοποίηση. Αυτό που προωθεί και προτείνει είναι η υιοθέτηση μαλακών, ‘έξυπνων’ μορφών, συστήματα που έχουν τη δυνατότητα συνεχούς διαφοροποίησης, συστήματα αλληλοσχετιζόμενα, καθώς και την επικοινωνία και συνεργασία μεταξύ των διάφορων αρχιτεκτονικών επεισοδίων.

Απέναντι σε όλες αυτές τις ριζικές αλλαγές και τις νέες έννοιες και αξίες που εισάγονται στην αρχιτεκτονική, η στάση που πρέπει κανείς να κρατήσει σίγουρα δεν είναι της άκριτης υιοθέτησης των όσων διαδραματίζονται και ακούγονται. Δε γίνεται όμως να μείνει και αμέτοχος στη νέα αυτή τάξη πραγμάτων, που αν μη τι άλλο πρόκειται να απασχολήσει για αρκετά ακόμη χρόνια την αρχιτεκτονική πρωτοπορία. Η αρχιτεκτονική εξάλλου οφείλει να εξελίσσεται και να αντανακλά τις αλλαγές στην κοινωνία και τον τρόπο σκέψης της κάθε εποχής.