Γεωργία Μπούσια

Ο Γοτθικός ρυθμός αποτελεί τυπολογικά συνέχεια της ρωμανικής περιόδου (με επίσης τρίκλιτες βασιλικές με εγκάρσιο κλίτος), ωστόσο μεταβάλλεται η δομή, ο χαρακτήρας, οι κατασκευαστικοί τρόποι και η μορφολογία που ακολουθείται. Παρά τις τυπολογικές ομοιότητες η γοτθική εποχή έχει νέο πνεύμα και στόχο, επιδιώκοντας το φως, την ελαφρότητα καθώς και την εξαΰλωση της μάζας. Η αρχιτεκτονική αυτή δημιουργεί το συναίσθημα πως ο Θεός βρίσκεται πάνω από όλα και πως είναι ικανός να τιμωρήσει, και αυτό το καταφέρνει χρησιμοποιώντας υψηλά οξυκόρυφα τόξα και θόλους. Η δυτική Ευρώπη καταξιώνεται σε καλλιτεχνικό επίπεδο και πετυχαίνει την πρώτη της μεγάλη κορύφωση, με την υπέρβαση της οικοδομικής μάζας, δημιουργώντας πρωτότυπους και καταπληκτικούς, κατασκευαστικά και αρχιτεκτονικά, κολοσσούς που σπαθίζουν τον ουρανό σαν ανάλαφρες δομές, που θυμίζουν σύγχρονα μεταλλικά έργα, διαφανή και αέρινα.

Η Αναγέννηση στην αρχιτεκτονική προέκυψε από την απόρριψη της γοτθικής περιόδου και του θεοκρατικού πνεύματος του μεσαίωνα, αντιδρώντας στα έργα που γέννησε η υπερβολή του θρησκευτικού αισθήματος σε προηγούμενες περιόδους. Οι άνθρωποι στρέφουν το βλέμμα τους από τον ουρανό στη γη, και βρίσκουν στήριγμα στην ελληνική αρχαιότητα. Δημιουργούν για τον άνθρωπο και όχι μόνο για το Θεό, με βασική έννοια του ρυθμού τον ανθρωπισμό. Έτσι τα θέματα δεν περιορίζονται στη ναοδομία αλλά επεκτείνονται και στα palazzi, στα δημόσια κτίρια και στις κατοικίες, εγκαταλείποντας τη μονοκρατία των καθεδρικών ναών. Τα κτίρια αποκτούν ηρεμία, καθαρότητα και ισορροπία των τριών διαστάσεων. Η οριζόντια γραμμή επιστρέφει καθώς και η αρμονική διάταξη των κενών και πλήρων στις επιφάνειες.

Η περίοδος του Μπαρόκ υποδηλώνει την επιστροφή του γοτθικού πνεύματος εσωτερικής ανησυχίας χρησιμοποιώντας μία άλλη μορφολογία, και εμφανίζεται σε εποχή απολυταρχίας σε πολιτική, αισθήσεις και τέχνη. Τα κοινωνικά γεγονότα αποτελούν υπόβαθρο για την αναζωπύρωση της πίστης. Η μεταθανάτια αγωνία για την τύχη του ανθρώπου και ο φόβος της αμαρτίας απασχολούν και πάλι την τέχνη. Το στυλ χρησιμοποιεί στοιχεία και μοτίβα της αναγέννησης αλλά με άλλη αντίληψη και πρόθεση. Τα κανονικά γεωμετρικά σχήματα μετατρέπονται σε ανήσυχες ελλείψεις, σπείρες, κυρτές και κοίλες επιφάνειες. Ακόμη αυτές ζωογονούνται με διακόσμηση, πλαστική και ζωγραφική. Και οι τρεις τέχνες συνεργάζονται με πρωτόγνωρο οίστρο και υπερβολή, καθώς στόχος αποτελούν οι οπτικές εντυπώσεις. Ο χώρος αποκτά νέα δυναμική και ατέρμονα διάσταση.