Νικος Χριστοδουλου

Ο σχεδιασμός του Kas Oosterhuis σε σχέση με τις απόψεις του Manuel De Landa.

Ο υλισμός είναι ένα από τα δύο κύρια ρεύματα της φιλοσοφικής σκέψης, το οποίο υποστηρίζει πως το κύριο συστατικό του Σύμπαντος είναι η ύλη, και πως όλα τα φαινόμενα που παρατηρούνται μπορούν να εξηγηθούν ως υλικές αλληλεπιδράσεις. Όντας ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του “νέου υλισμού” ("new materialism"), ο Manuel De Landa είναι συγγραφέας, καλλιτέχνης και φιλόσοφος. Στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον κόσμο, μία από τις βασικές του επιρροές αποτέλεσε η γαλλική σχολή φιλοσοφίας και πιο συγκεκριμένα ο Giller Deleuze. Στην δημοσίευση του “Uniformity and Variability” αναφέρει ότι ο Giller Deleuze και ο Felix Guattari είχαν ξεκάθαρα διατυπώσει την ιδέα ότι όλες οι δομές, είτε φυσικές είτε κοινωνικές, είναι πράγματι διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας υλικής ενέργειας και συμπεριφέρονται δυναμικά κι αυτή τη σχέση μεταξύ ενέργειας και υλικού ονομάζεται “machinic phylum”. Το machinic phylum είναι δηλαδή η υλικότητα, φυσική είτε τεχνητή, όπως επίσης και τα δύο μαζί- είναι ζήτημα ροής, κίνησης και ποικιλίας. Κατά τον De Landa, ο όρος αυτός δεν εννοήθηκε από τους παραπάνω φιλοσόφους απλά ως δυναμικός, αλλά επίσης ως ένα “ζήτημα μιας συνεχούς μεταβολής ”, η οποία δεν παρουσιάζει ποτέ ομοιομορφία.

Για τη βαθύτερη διερεύνηση του φαινομένου της διαφορετικότητας, της συνεχούς μεταβολής και της μεταξύ τους δυναμικής σχέσης αν-ισορροπίας ο De Landa εμβαθύνει τη μελέτη του στους τομείς της βιολογίας, της πληροφορικής, της Θερμοδυναμικής, της κοινωνιολογίας, της πολιτικής και της γλωσσολογίας, και ασχολείται ο ίδιος κυρίως με το ζήτημα της γενετικής μορφογένεσης, για την οποία η προσέγγιση του μπορεί να χαρακτηριστεί “bottom-up”, αφού εστιάζει στην πολυπλοκότητα των σχέσεων μεταξύ στοιχείων από βιολογικά όργανα μέχρι και ολόκληρες κοινωνικές δομές, που όχι μόνο σχηματίζουν κάθε πολύπλοκο σύστημα, αλλά και μπορούν να οργανωθούν εξελικτικά σε νέες δομές.

Οι φιλοσοφικές αντιλήψεις του De Landa, μπορούν να μας προσφέρουν μία ανάγνωση του κειμένου “2004 A New Kind of Building” του Kas Oosterhuis μέσα από νέο πρίσμα και να προκαλέσουν αναπόφευκτες συγκρίσεις. Συγκεκριμένα ο Kas Oosterhuis αναλύοντας τις σύγχρονες μεθόδους που χρησιμοποιεί το γραφείο του ONL για την κατασκευή εφήμερης, συνεχώς μεταβαλλόμενης αρχιτεκτονικής και τέχνης, ταυτόχρονα παρουσιάζει τους σχεδιαστικούς του στόχους και αρχές. Συνοπτικά γι’ αυτόν η παραγωγική και κατασκευαστική διαδικασία New Kind of Building έχει την εξής διττή νοοτροπία:

Α. Ανέλιξη κατά ένα επίπεδο, mass-customization. Κανένα αντικείμενο του σχεδιασμού δεν είναι ίδιο με οποιδήποτε άλλο, στην παραγωγή και κατασκευή του. Αντικατοπτρίζει μία ανάγκη που έχει εκφράσει ο σύγχρονος άνθρωπος έντονα, την ανάγκη για διαφοροποίηση, μοναδικότητα, μία ανάγκη που κατά τον Manuel De Landa αποτελεί φυσική και κοινωνική επιταγή.

Β. Ανέλιξη κατά δύο επίπεδα, Real Time Behavior ( RTB). Κατασκευές που μεταβάλλονται σε συνεχή διαδικασία, ένα κτίριο που αυτοπροσδιορίζεται. Ένα επίτευγμα που επιβάλει τόσο ισχυρή τεχνογνωσία, όσο και βαθιά κοινωνιολογική μελέτη, για την γνώση της συμπεριφοράς των χρηστών με τους οποίους θα αλληλεπιδρά η κατασκευή. Θα παρατηρήσουμε ισχυρές συνδέσεις και σε αυτήν την κατηγορία με τις θεωρητικές στάσεις του De Landa, ο οποίος προσεγγίζει όλα τα κομμάτια της ύλης μέσα συνεχή ροή αλληλεξάρτησης που διέπεται από πολύπλοκες σχέσεις αν-ισορροπίας, κίνησης, και επιρροής και μελετά πολλές φορές την ανθρώπινη συμπεριφορά, όπως και το γραφείο ONL, μέσω της Θεωρίας των Παιγνίων( Game Theory). Τόσο στα κτίρια του Kas Oosterhuis όσο και στα παραδείγματα του Manuel De Landa, για να υλοποιήθει τέτοιος βαθμός πολυπλοκότητας από τον άνθρωπο πρέπει να ακολουθηθεί υπολογιστική σύνθετη διεργασία οργανωμένη “bottom-up”, η οποία όμως θα δώσει αποτέλεσμα απρόβλεπτο ακόμα και για τον αρχιτέκτονα ή τον πειραματιστή αντίστοιχα( στην περίπτωση του Kas Oosterhuis για την κατασκευή εργων αρχιτεκτονικής και τέχνης ενώ για τον De Landa θα ταίριαζε στην περίπτωση αυτή η άποψη του σχετικά με την δημιουργία Artificial Life σε σχέση με την θεωρία της εξέλιξης του Δαρβίνου).

Σχεδιάζοντας Παραμετρικά για τον άνθρωπο του σήμερα.

Ο Kas Oosterhuis ακολουθεί πιστά τα δόγματα που επιβάλλει στην αρχιτεκτονική του και που παρουσιάσαμε συνοπτικά παραπάνω, παραθέτοντας συγκρίσεις με τις απόψεις του Manuel De Landa σχετικά με τον κόσμο. Κατά τη γνώμη του επίσης για να είσαι σε διαρκή και μεταβαλλόμενη συνομιλία με τους αποδέκτες μιας αρχιτεκτονικής ο μόνος τρόπος να σχεδιάσεις είναι παραμετρικά( ειδάλλως δεν μπορείς να αλλάξεις τις απαραίτητες παραμέτρους). Χρησιμοποιώντας λοιπόν τις πιο σύγχρονες τεχνολογίες σχεδιασμού και κατασκευής, εφαρμόζει παραμετρικό σχεδιασμό(“Parametric Design”) με συγκεκριμένες αρχές και ρίχνοντας μία ματιά στην πρόσφατη αναγγελία της αρχής του Παραμετρισμού “Parametricism” από τον Patric Shumacher, παρατηρούμε ότι ο Kas Oosterhuis ακολουθεί τις βασικές αρχές του Παραμετρισμού τόσο τις λειτουργικές (“avoid rigid functional stereotypes, avoid segregative functional zoning, all functions are parametric activity/event, all activities communicate with each other”), όσο και τις μορφολογικές( “avoid rigid forms, avoid simple repetition, avoid collage of isolated unrelated elements, all forms must be soft, all systems must be independent”).

Όταν στη συνέντευξη “ 2006 The Octogon Interview” ρωτάται σχετικά με τις επιρροές των οπτικών του ερεθισμάτων μέσα από τα κινήματα του Μοντερνισμού, του De Stijl και του Bauhaus ή άλλων και για το αν επιρρεάζεται από την αρχιτεκτονική κληρονομιά, απάντησε ότι: “ Η ιστορία είναι μια αντικειμενική πραγματικότητα, ξαναγράφεται κάθε στιγμή στο μυαλό μας…πιστεύω ότι ο σωστός τρόπος να προχωρήσουμε οι αρχιτέκτονες της πληροφορίας, του σήμερα, είναι να ενημερωθούμε για τις τεχνικές και τα εργαλεία που έχουμε διαθέσιμα σήμερα και να κατασκευάσουμε κτίρια, μ’ αυτή τη γνώση, που να ανήκουν στον 21^ο αιώνα, όπως έκαναν και οι ευαίσθητοι αρχιτέκτονες της εποχής τους. Αργότερα οι άνθρωποι θα κοιτούν πίσω σε αυτήν την περίοδο και θα βρίσκουν την έμπνευση τους ακριβώς γιατί δίνει μορφή με ειλικρίνεια στα πραγματικά επιτεύγματα της κοινωνίας μας”.

Την ειλικρίνεια αυτή απέναντι στην εποχή μας αντίστοιχα ο De Landa αποζητά μέσω της διαφορετικότητας, μιας από τις βασικότερες σχεδιαστικές αρχές του Παραμετρισμού, όπως στο παράδειγμα του που αφορά στην σύγχρονη γλωσσολογία( linguistics): Η ερώτηση σύμφωνα με τον De Landa δεν είναι αν πετύχαμε θετικά αποτελέσματα λόγω της διάδοσης της γλωσσικής ομοιομορφίας. “Πετύχαμε. Το πρόβλημα είναι ότι στην πορεία είδαμε το διαφορετικό σαν κάτι που πρέπει να αποφευχθεί, κάτι το παθολογικό από το οποίο πρέπει να προστατευτούμε και να το γιατρέψουμε, επειδή διακινδύνευε την εθνική ομοιογένεια”.