Βαρβάρα Τούρα

Ο «νέος» τύπος κτιρίου του Kas Oosterhuis και η θεωρητική προσέγγιση του σχεδιασμού από τον Manuel De Landa

O Manuel de Landa αναφέρεται στην εξέλιξη της τεχνολογίας των υλικών στο πέρασμα του χρόνου. Πιο συγκεκριμένα αναφέρεται σε υλικά που αποτελούνται από πολλά και διαφορετικά στοιχεία και σε υλικά που αποτελούνται από ομοιογενή στοιχεία. Παραλληλίζοντας τα υλικά με την αρχιτεκτονική προσπαθεί να δείξει το ρόλο που παίζει στην αρχιτεκτονική η ομοιογένεια η μη των αρχιτεκτονικών στοιχείων που απαρτίζουν το κτίριο. Χαρακτηριστικά επισημαίνει πως η χρησιμοποίηση υλικών που αποτελούνται από ανομοιογενή στοιχεία, όπως είναι το φάμπεργκλας, από τους αρχιτέκτονες συμβάλει στη δημιουργία μιας πολύπλοκης και ίσως πιο ενδιαφέρουσας αρχιτεκτονικής. Αντίθετα η χρήση ομοιογενών και τυποποιημένων υλικών(προϊόντα βιομηχανικής παραγωγής), λόγου χάρη το ατσάλι, συμβάλλουν στη δημιουργία μιας πιο απλής και πιο συμβατικής αρχιτεκτονικής. Προκειμένου μάλιστα να δείξει τη σημασία της διαφορετικότητας αναφέρει το Gordon ο οποίος υπογραμμίζει πως τα νέα σχέδια των κτιρίων θα πρέπει να περιλαμβάνουν κατασκευές με διαφορετικές ιδιότητες και οι οποίες θα πρέπει να έχουν πολλές και διαφορετικές παραλλαγές, όπως συμβαίνει στα βιολογικά στοιχεία. Έτσι, καταλήγει πως στις νέες κατασκευές θα πρέπει να υπάρχουν τμήματα που να έχουν καλύτερη αντοχή σε εφελκυσμό και αντίστοιχα τμήματα που να έχουν καλύτερη αντοχή σε θλίψη. Ένα επιπλέον βασικό χαρακτηριστικό που αναφέρει ο De Landa σε σχέση με την εξέλιξη των υλικών είναι πως αυτά μελετήθηκαν κυρίως εμπειρικά από μη εξειδικευμένους τεχνίτες. Γι’ αυτό και αναρωτιέται αν θα χαθεί η όχι αυτή η εμπειρική γνώση από τις σύγχρονες κατασκευές καθώς τα νέα σχέδια χαρακτηρίζονται κυρίως από τη μηχανοποίηση και τον αυτοματισμό. Ωστόσο, δεν παύει να πιστεύει πως η διαφοροποίηση και η πολυπλοκότητα είναι οι κινητήριες δυνάμεις της δημιουργικής σκέψης και πως οι αρχιτέκτονες πρέπει να ενσωματώνουν στις κατασκευές τους ετερογενή στοιχεία βλέποντας τα ως πρόκληση για το νέο πρωτοποριακό σχεδιασμό των κτιρίων. Την άποψη του De Landa σχετικά με την αξία της πολυπλοκότητας και της διαφορετικότητας ενστερνίζεται και ο Patrick Schumacher μέσα από τον παραμετρικό σχεδιασμό. Άλλωστε σκοπός του παραμετρικού σχεδιασμού είναι να παράγει πιο πολύπλοκες αρχιτεκτονικές μορφές και σίγουρα διαφοροποιημένες σε σχέση με τις μορφές του παρελθόντος. Το πιο σημαντικό όμως χαρακτηριστικό του παραμετρικού σχεδιασμού που δείχνει αυτήν την τάση προς τη διαφορετικότητα είναι πως παράγει αρχιτεκτονικές μορφές που μπορούν και μεταλλάσσονται ανάλογα με τις διαφορετικές επιθυμίες και ανάγκες του χρήστη.

Ο Kas Oosterhuis με τη σειρά του αναφέρεται στις μεθόδους που χρησιμοποιεί το γραφείο του ONL προκειμένου να παράγει μία εφήμερη και συνεχώς μεταβαλλόμενη αρχιτεκτονική. Για τον Oosterhuis η κατασκευαστική διαδικασία του νέου τύπου κτιρίου έχει τα εξής δύο χαρακτηριστικά:

1. Ανέλιξη κατά ένα επίπεδο(mass-customization) : Κανένα αντικείμενο του σχεδιασμού δεν επαναλαμβάνεται κατά τη διαδικασία κατασκευής. Αυτό οφείλεται κυρίως στην ανάγκη του ανθρώπου για διαφοροποίηση και μοναδικότητα. Την ανθρώπινη αυτή ανάγκη επισημαίνει και ο Manuel de Landa.

2. Ανέλιξη κατά δύο επίπεδα(Real Time Behavior): Κατασκευές που μεταβάλλονται μέσα από συνεχείς διαδικασίες, κτίρια που συνεχώς αυτοπροσδιορίζονται. Προκειμένου να επιτευχθεί αυτό το αποτέλεσμα χρειάζεται απαραίτητα η γνώση της συμπεριφοράς των χρηστών με τους οποίους άλλωστε αλληλεπιδρούν οι κατασκευές. Τόσο ο Manuel de Landa όσο και ο Kas Oosterhuis μελετούν την ανθρώπινη συμπεριφορά μέσω της Θεωρίας των παιγνίων. Επιπλέον και οι δύο συμφωνούν πως για να αναπτυχθεί αυτός ο βαθμός πολυπλοκότητας από τον άνθρωπο πρέπει να ακολουθηθεί μία διαδικασία από πάνω προς τα κάτω, η οποία ωστόσο μπορεί να έχει απρόβλεπτα αποτελέσματα τόσο για τους αρχιτέκτονες(Kas Oosterhuis) όσο και για τους επιστήμονες(Manuel de Landa)

Ο Kas Oosterhuis σχεδιάζει για τον άνθρωπο του σήμερα προσπαθώντας να είναι σε διαρκή συνομιλία με τους αποδέκτες της αρχιτεκτονικής του. Γι’ αυτό το λόγο χρησιμοποιεί και τον παραμετρικό σχεδιασμό. Ενδιαφέρον παρουσιάζει πως συμφωνεί με τα βασικά χαρακτηριστικά αυτού του τύπου σχεδιασμού όπως διατυπώθηκαν από το Schumacher τόσο στα λειτουργικά(avoid rigid functional stereotypes, avoid segregative functional zoning) όσο και στα μορφολογικά(avoid rigid forms, avoid simple repetition).

Η διαφορετικότητα είναι αναμφίβολα ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του παραμετρικού σχεδιασμού. Ωστόσο το ερώτημα που εγείρεται είναι εάν και κατά πόσο ο παραμετρικός σχεδιασμός συνετέλεσε στο να αναδειχθεί η διαφορετικότητα ως μία σημαντική αξία για το σχεδιασμό ή την ταύτισε με κάτι το νοσηρό και προβληματικό.