Aναστασία Τζιούτζιου

Σύγχρονη αρχιτεκτονική: πέρα από τη μορφή

Θεώρησα ιδιαίτερα σημαντικό ένα από τα συμπεράσματα στο οποίο καταλήγει στο κείμενό του ο Α.Ζ. Polo. Μέσα στην ευρύτερη προσπάθειά του να δείξει τις σαφείς επιρροές των αρχιτεκτονικών ρευμάτων και μορφών από την κοινωνία και την πολιτική, δίνει και μία ερμηνεία για την εμφάνιση των ‘τελευταίων τάσεων’ της αρχιτεκτονικής, με κτήρια που μοιάζουν με φούσκες, σταγόνες ή άμορφες μάζες. Φυσικά και αποδέχεται την ‘υποταγή’ του εκάστοτε αρχιτεκτονικού ρεύματος σε μια ιδεολογία που έχει σχέση με τη χρήση και το χρήστη του κτηρίου, όμως αυτά τα δεδομένα προσαρμόζονται ανάλογα με την εποχή και την κοινωνία στην οποία βρίσκονται. Κάπως έτσι, έγινε η μετάβαση από την αυστηρή στην ελεύθερη κάτοψη, και στην αντιμετώπιση του κτηρίου από κέλυφος σε επιδερμίδα.

Το κτήριο ορίζει και ορίζεται από τη σχέση του μέσα με το έξω και του ιδιωτικού με το δημόσιο. Στην πολύπλοκη και ίσως, ακόμα, περίεργη μορφή των κτηρίων- φούσκες, η σχέση του μέσα με το έξω αντιμετωπίζεται με βάση οικολογικές παραμέτρους, που απαιτούν αντίστοιχη πολυπλοκότητα με σκοπό μια πραγματικά βιώσιμη βιοκλιματική αρχιτεκτονική και λειτουργία. Σαν να μην αρκεί, όμως, αυτός ο βαθμός πολυπλοκότητας, ο αρχιτέκτονας πρέπει να διαχειριστεί τη σχέση ιδιωτικού- δημοσίου, όπως αυτή διαμορφώνεται σήμερα. Ολόκληρο το καπιταλιστικό σύστημα βασίζεται στη δύναμη του ιδιωτικού κεφαλαίου, στην τόνωση των εμπορικών δραστηριοτήτων και τελικά, στην ενίσχυση του ιδιωτικού σε βάρος του δημόσιου τομέα. Αυτό μεταφράζεται σε χώρο δημιουργώντας άρρητα όρια και μια ροή μεταξύ του ιδιωτικού και δημόσιου χώρου. Αυτή η διείσδυση, αλλά και η στενή επαφή δημόσιου- ιδιωτικού οδηγεί σε πολύπλοκες μορφές. Μπορούμε, ήδη, να φανταστούμε ένα σύστημα ‘ημι-δημόσιων’ χώρων και διαδρομών μάσα σε ιδιωτικά κτήρια. Ακόμη, οι φουσκωτές ή άμορφες κατασκευές, εκτός από το γεγονός ότι μπορούν να εντάξουν τις πολύπλοκες λειτουργίες, αποδίδουν καλύτερα τα ασαφή όρια του ιδιωτικού- δημόσιου χώρου.

Η επεξεργασία και η εξεζήτηση της μορφής του κτηρίου μελετάται εντατικά, ώστε το τελικό αποτέλεσμα να έχει λειτουργικά και αισθητικά πλεονεκτήματα. Η μορφή, από μόνη της, αποτελεί μια καθαρά χωρική επιλογή, καθώς μπορεί είτε να μοιάζει με ‘κουτί’ (διαφορετικό από το ‘κουτί’ του μοντερνισμού), είτε με ‘σταγόνα’. Το κτήριο γίνεται αντικείμενο design, σύμβολο, καθώς μετατρέπεται σε καταναλωτικό προϊόν μεταξύ μεγάλων πολυεθνικών εταιριών (και από πλευράς εργοδότη και από πλευράς κατασκευαστή). Βέβαια, η εξέλιξη της τεχνολογίας της κατασκευής έχει δώσει τη δυνατότητα να βλέπουμε πλέον υλοποιημένες τέτοιες κατασκευές και θα συνεχίσουμε να βλέπουμε, τουλάχιστον μέχρι το εγγύς μέλλον.