Οι ετεροτοπίες

Στο κείμενο του Foucault «Περί αλλοτινών χώρων- Ετεροτοπίες», ο γάλλος φιλόσοφος παραθέτει ουσιαστικά τον προβληματισμό του για τους χώρους αυτούς που παρόλο που δεν αποτελούν προιόν ουτοπικής σκέψης, είναι προκαθορισμένοι για να ταυτιστούν με μία κοινωνική λειτουργία τέτοια που τους κάνει να βρίσκονται «έξω από όλους τους τόπους». Δεν είναι εύκολο να προσδιορίσει κανείς την τοποθεσία της κάθε ετεροτοπίας με την έννοια ότι ενώ είναι ένας τόπος αληθινός και υπαρκτός, αντανακλά και αναφέρεται σε θέσεις διαφορετικές. Το πολύ ενδιαφέρον κατά την προσωπική μου άποψη είναι ο τρόπος με τον όποιο ο άνθρωπος διαμορφώνει μια ιδιαίτερη σχέση ανάμεσα στο χώρο και το χρόνο που χαρακτηρίζουν αλλά και ορίζουν την πλειονότητα των ετεροτοπιών. Συγκεκριμένα, κατά τον ίδιο τον Foucault, οι τόποι αυτοί έχουν πολύ συγκεκριμένο τρόπο εισόδου και εξόδου, δηλαδή όρια που τους διαχωρίζουν, με χαρακτηριστικά τα παραδείγματα ενός κοιμητηρίου ή μιας φυλακής (τα οποία αναλύονται πολύ πιο εκτεταμένα στο ίδιο το κείμενο). Παρόλα αυτά από τη στιγμή της εισόδου στην κάθε ετεροτοπία, σταματούμε να έχουμε την ίδια αντίληψη για τον χρόνο. Είναι σαν ο ίδιος ο ιδιαίτερος αυτός τόπος, όπως εγώ αντιλαμβάνομαι τη λειτουργία του, να έχει δημιουργηθεί για την απόδοση κάποιου είδους κυριαρχίας ή αντίθετα για να στερήσει ακόμα την ελάχιστη υπάρχουσα κυριαρχία του ανθρώπου στο χρόνο, και πάντα σε συνάρτηση με τον πραγματικό τόπο όπου ο χρόνος αυτός κυλά, αυτός ο ίδιος τόπος όπου με την έξοδο από την ετεροτοπία, από τα πολύ σαφή όρια της, επιστρέφουμε. Ή ακόμα ο ίδιος αυτός τόπος όπου η απαγόρευση της εξόδου μας από την ετεροτοπία δεν μας αφήνει να επιστρέψουμε( το παράδειγμα μιας φυλακής). Στο παράδειγμα ενός μουσείου με τα δεκάδες εκθέματα από διαφορετικές εποχές και τόπους, είναι σαν να μας δίνεται η δυνατότητα να εξαυλώνουμε το χρόνο, να είμαστε όχι μόνο σε μία άλλη εποχή κατ’ επιλογήν άλλα και σε έναν άλλο τόπο, σε πολλούς άλλους τόπους συσσωρευμένους μέσα του. Τόποι που δημιουργούνται και δίνουν την δυνατότητα στον άνθρωπο να αποδράσει από τα όρια του σήμερα, του τώρα και από τα όρια που τον δένουν στο ίδιο σημείο. Κατά την προσωπική μου άποψη οι ετεροτοπίες είναι χώροι που δημιουργούνται για να εκφράσουν τις ανάγκες του ανθρώπου να γίνει κυρίαρχος στην σχέση, στην πολύπλοκη αυτή σχέση χώρου και χρόνου, μέσα από δημιουργίες του σήμερα, και θεωρώ το κείμενο του Foucault ιδιαίτερα επίκαιρο στην εποχή μας, την εποχή του digital, όπου η έννοια του χώρου μοιάζει να γίνεται όλο και πιο πολύπλοκη, μέσα από τον ψηφιακό χώρο, και η έννοια του χρόνου όλο και πιο σχετική.