Κασκάνη Μαριλένα

Brubo Lutz (on David Le Breton):
The body: its uses and representations in the modernity.

Ο κοινωνιολόγος και ανθρωπολόγος David Le Breton προσφέρει μία τονωτική αντανάκλαση της αντίληψης για το σώμα στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες. Στην έρευνα που διεξάγεται για την συμβολική κατασκευή του σώματος στις μοντέρνες δυτικές κοινωνίες μετέχει ένα Πανεπιστήμιο στο Παρίσι, το οποίο μελετά τις επιπτώσεις της ανεξαρτησίας των κατασκευών, οι οποίες «μεταφέρουν το σώμα στον περίβολο του θέματος, στη θέση των ορίων και της ελευθερίας». Ο συγγραφέας δίνει με παραδείγματα από την ιστορία και την ανθρωπολογία ότι η κάλη γνώση του σώματος μας είναι μια εφεύρεση των κατασκευαστικών κοινωνιών.
Η παγκοσμιοποίηση είναι το αποτέλεσμα της επιβολής του αποικιοκρατικού συστήματος και της εξάλειψης του καπιταλισμού « Το σώμα ήταν ο στηρικτής της ψυχής πού δεν είχε δικά του χαρακτηριστικά» όμως με την επέμβαση των δυτικών εθνών που υποστηρίζουν ότι το σώμα είναι μία αυτόνομη οργανική ενότητα ικανή να επιζήσει ακόμα και αν διαχωριστεί από το κοινωνικό σώμα. Η αιτιολογημένη σκέψη που υποδεικνύει ο Le Breton κάνει τον άνθρωπο ικανό να αποκοπεί από τις φυσικές του συνθήκες και από τα πάθη του. Ο άνθρωπος είναι ένα ζώο στην κοινωνική και πολιτική κυριαρχία.
Οι νέες γνώσεις, η αναδυόμενη ανεξαρτησία, η εμφάνιση του καπιταλισμού, οι ελεύθεροι από την πιστότητα τους στην κουλτούρα και στις θρησκευτικές παραδόσεις οδήγησαν στην Καρτεσιανή σκέψη. Η σκέψη αυτή προχώρησε περισσότερο στο θέμα της ανεξαρτησίας μεταξύ της ελευθερίας και του σώματος: αυτή η φιλοσοφία είναι μία ανατομική πράξη που εξαλείφει μέσα στον άνθρωπο ψυχή και σώμα και επιδοτεί το μοναδικό πλεονέκτημα αξίας. Ο Le Breton δίνει έμφαση στο γεγονός της διχοτομίας των πρώτων δυτικών ανατομιστών και φανερώνει μία αλλαγή νοοτροπίας. Το όραμα υπερνικά την πρόληψη. Σιγά σιγά το ανθρώπινο σώμα έγινε ένα όργανο γνώσης της μοντέρνας ιατρικής. Για να γιατρευτεί ένας άρρωστος χρειαζόταν μία θεραπεία. Με το πέρασμα του χρόνου το χάπι άρχισε να συμβολίζει έναν κοινωνικό δεσμό που τείνει να αντισταθμίσει τα αποτελέσματα των σχέσεων.
Ο συγγραφέας δεν το αναφέρει αλλά η ανακάλυψη της σημαντικότητας της υγιεινής και της αρετής ενός στείρου περιβάλλοντος ενίσχυσε την ιδέα περί υγιεινής του ανθρώπινου σώματος. Κατά τον Le Breton το σώμα μεγαλώνει αποφεύγοντας συμπεριφορές. Ο Le Breton προβλέπει την επιστροφή της φιγούρας του γιατρευτή στον ειδήμονα (γιατρό) της παραδοσιακής ιατρικής και χορηγεί διαφορετικές θεραπείες. Η σύγχρονη κοινωνία έχει δημιουργήσει νέους, άρρωστους ανθρώπους αλλά δεν υπάρχουν τρόποι να τους γιατρέψει. Από τότε που διαχωρίστηκε η ψυχή απο το σώμα άρχισε η κοινωνική αποστασιοποίηση Οι δωρεές οργάνων, η ευθανασία, η κλωνοποίηση κ.α μετέτρεψαν το ανθρώπινο σώμα σε αντικείμενο τέχνης. Επιπλέον παραθέτει ότι το σώμα για αιώνες ήταν ο τάφος της ψυχής. Τώρα η ψυχή θάβει το σώμα σε ένα αβέβαιο μέλλον. Ο Le Breton μιλάει για το σώμα ώς μία ήπειρο με δυνατότητες άπειρων επεκτάσεων, αντιλήψεων και χρήσεων. Γράφει ακόμα πως « η απόδειξη είναι ο συντομότερος δρόμος του μυστηρίου».
Στην πραγματικότητα ένα σώμα που παύει να είναι ολοκληρωμένο και εντελώς λειτουργικό πρέπει να λάβει κάποια αγωγή και βάσει της κατάστασης του να πάει σε ειδικευμένα μέρη. Τελειώνοντας η αναζήτηση της ευτυχίας προσφέρει αμέτρητα μονοπάτια για αυτούς που θέλουν μια ζωή βασισμένη στο τι υποδεικνύει η μόδα καθώς και για εκείνους που εξερευνούν τις δυνατότητες να ξαναβρούν τον εαυτό τους και να επιστρέψουν στην αρχέγονη ενότητα, σώματος και ψυχής.





The Politics of the Envelope a Political Critique of Materialism.
Alejandro Zaero Polo

Ο Alejandro Zaero Polo αναφέρει ότι η εμπειρία στην Ισπανική Παράδοση στο θέμα της δημοκρατίας τον έχει αφήσει με μία κυνική οπτική απέναντι στην πολιτική ιδεολογία, ένα αποτελεσματικό εργαλείο για να κατανοήσει την πραγματικότητα Γεννήθηκε επί δικτατορίας και θυμάται ότι έπρεπε να ψηφίζει στο σχολείο, αφού ήταν ένα από τα πρωτόκολλα της δημοκρατίας.
Η πειθαρχία έχει διαχωριστεί μεταξύ εκείνων που πίστευαν ότι η αρχιτεκτονική είναι μία απλή κοινωνική κατασκευή και σε εκείνους που πιστεύουν ότι τα αρχιτεκτονικά γεγονότα έχουν καθοριστεί από αδυσώπητους νόμους της φυσικής, των οικονομικών κ.α. Πρόσφατες απόπειρες να μετακινηθούν τα εδάφη της αρχιτεκτονικής μέσα από μία συζήτηση μακριά από την τεχνολογία και την παραγωγή, με κατεύθυνση πολιτικής κριτικής και ιδεολογικής, με ορθό στόχο να αναρρώσουν μερικά πολιτικά εδάφη που έλειπαν καιρό μέσα από αυτήν την πειθαρχία. Αποτέλεσμα ήταν η ανικανότητα παραγωγής αποτελεσματικών πολιτικών στρατηγικών στην Αρχιτεκτονική. Οι απόπειρες να πολιτικοποιηθεί η Αρχιτεκτονική προέκυψαν από την υπόθεση ότι η Αρχιτεκτονική είναι μία «Κοινωνική Κατασκευή».
Όμως η Αρχιτεκτονική είναι τόσο φυσική κατασκευή όσο κοινωνική και πολιτική. Για να κατανοήσουμε την Αρχιτεκτονική ως μία απλή αναπαράσταση της πολιτικής είναι τόσο προβληματικό όσο και ξεκάθαρο ότι η Αρχιτεκτονική διέπεται από φυσικούς νόμους. Πρέπει λοιπόν να πολιτικοποιηθεί η πειθαρχία μεταξύ ανθρώπων και μη, κουλτούρας και τεχνολογίας και των μηχανισμών.

Η Δύναμη της Αρχιτεκτονικής

Η Αρχιτεκτονική και η αστυφιλία υπήρξαν ανίκανες να βρουν ένα ρόλο μέσα στις νέες πολιτικές. Είναι θέμα ζωτικής σημασίας να παράγουμε μία πολιτική αναβάθμιση στην Αρχιτεκτονική, όπου η πειθαρχία δεν είναι απλή μείωση μίας αναπαράστασης ενός ιδανικού πολιτικού σκεπτικού, αλλά λαμβάνεται ως ένα αποτελεσματικό εργαλείο για να παραχθεί η αλλαγή, παρά να επιστρέψουμε στην ιδεολογία και την Ουτοπία. Μια πολιτικοποίηση της Αρχιτεκτονικής πρέπει να επαναπροσδιοριστεί με συγκεκριμένη κυρίαρχη πειθαρχία. Πιθανόν το κτήριο – φάκελος είναι το πιο πρωτόγονο αρχιτεκτονικό στοιχείο. Η υλοποίηση του διαχωρισμού, εσωτερικού και εξωτερικού, φυσικά και τεχνητά. Έχουν δώσει προσοχή στον φάκελο ως ένα βέλτιστο πεδίο ορισμού για να εξερευνήσουν την πολιτικοποίηση της Αρχιτεκτονικής.
Μια πολιτική κριτική του φακέλου πιθανόν αν βοηθήσει στην επανακατασκευή της πειθαρχίας ως έναν αποτελεσματικό σύνδεσμο μεταξύ οργανωμένου υλικού και της πολιτικής. Ο φάκελος είναι η επιφάνεια και οι συνδέσεις της. Ο φάκελος είναι ο πυρήνας ανησυχίας της πειθαρχίας που επηρεάζει την ύλη και κατασκευή, την περιβαλλοντική επίδοση, ενεργειακή απόδοση αλλά περιλαμβάνει αρκετές πολιτικές φόρμες. Ακόμα δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα, όπως μια θεωρητική ενότητα των κτηρίων φακέλων στην ιστορία της Αρχιτεκτονικής. Ο φάκελος είναι αποτέλεσμα μίας βίαιης πράξης μεταξύ των σφαιρών. Η παγκοσμιοποίηση ώθησε μία σειρά από χωρικές τυπολογίες. Μία νέα εικόνα αναδύεται σε μορφή φούσκας – μπουρμπουλήθρας– αφρού.
Η δύναμη της Αρχιτεκτονικής δέν είναι μόνο εικονογραφική αλλά και οργανωτική. Ο φάκελος έχει γίνει το τελευταίο βασίλειο της Αρχιτεκτονικής δύναμης. Η Αρχιτεκτονική γίνεται πολιτική. Αυτό προκύπτει από την αρετή της αναπαράστασης αλλά κυριολεκτικά επανασχεδιάζοντας τυπικά τις συνθήκες διαβίωσης του τρόπου ζωής ή διαταράσσοντας τα πολιτικά πρότυπα. Η υπόθεση είναι ότι υπάρχει μία αμοιβαία σχέση μεταξύ Πολιτικής και Αρχιτεκτονικής. Προκειμένου να αναπτυχθεί μία πολιτική πειθαρχία, θα προσπαθήσουμε να σχεδιάσουμε συνδέσμους ανάμεσα σε χωρικές τυπολογίες και πολιτικούς τρόπους. Η ιδέα του Richard Sennett για χώρους της δημοκρατίας είναι ενδιαφέρουσα. Η ταυτοποίηση της ως η πιο ενεργητική πολιτική ζώνη της υλικής οργάνωσης στήνει ένα μοντέλο ανίχνευσης πολιτικού περιεχομένου μίας αρχιτεκτονικής οντότητας. Θεωρεί ότι η συμβουλευτική δημοκρατία βρίσκεται στην Ελληνική δημοκρατία και τοποθετείται στην Πνύκα, ενώ στην συνειρμική δημοκρατία μεσολαβεί το σώμα και ανοίγεται στην Αγορά. Ο Sennett καταλήγει στο τί είναι ακριβώς αυτή η περιφερειακή θέση της στοάς. Αντί για την κεντρικότητα της πολιτικής ρητορικής, που μπορεί να παράγει φόρμες πολιτικής, θα οδηγήθουν οι φόρμες αυτές απο διαφορές, παρά άπο αδιαφορία και υποταγή. Τέλος υπάρχουν τέσσερις κατηγορίες φακέλων πού όλες είναι ικανές να επιτύχουν μία αποτελεσματική ταξινομία, που είναι ικάνη να φέρει μαζί της, την περιβαλλοντική και πολιτική εμφάνιση σε μία καινούργια πειθαρχία του κτηρίου – φακέλου.
 
Michel Foucault
Of Other Spaces (1967), Heterotopias

Βρισκόμαστε στην Εποχή της προσομείωσης, στην εποχή του κοντά και του μακριά παραθέτει ο Foucault. Είναι σημαντικό να προσέξουμε τον χώρο για να σχηματιστεί εκεί ο ορίζοντας των ανησυχιών μας. Ο Foucault εξηγεί πως τοποθετήθηκαν στοιχεία σε θέσεις με τη βία και πώς σε άλλους χώρους τα στοιχεία συνδέονται αρμονικά με το περιβάλλον. Αυτή η ιεραρχία, η αντίθεση, η διατομή των χώρων που συνθέτονται ονομάζεται μεσαιωνικός χώρος, χώρος της επανατοποθέτησης. Ο Foucault πιστεύει ότι σε κάθε περίπτωση η ανησυχία της εποχής μας έχει να κάνει με το χρόνο. Ο χρόνος εμφανίζεται σε εμάς μόνο ως μία διαφορετική διανόμη πράξεων.
Ζούμε σε έναν χώρο καλά εμπλουτισμένο από τις ποσότητες. Ο χώρος που ζούμε είναι συν όλα τα άλλα και ένας ετερότροπος χώρος. Δεν ζούμε μέσα σε ενα κενό, ζούμε μέσα σ’ ενα σύνολο σχέσεων πού οριοθετούνται σε περιοχές, οι οποίες είναι αναλοίωτες. Ο Foucault ενδιαφέρεται για θέσεις που έχουν περίεργη προτεραιότητα,που βρίσκονται σε σχέση με άλλες θέσεις αλλά με τέτοιο τρόπο που να υποψιάζονται, εξουδετερώνουν ή ανατρέπουν την σειρά των σχέσεων που τυγχάνει να ορίζουν ο καθρέφτης ή η αντανάκλαση. Υπάρχουν 2 είδη. Αρχικά η Ουτοπία: είναι ο τόπος ο ιδανικός, ο τόπος που δεν υπάρχει. Στη συνέχεια έχουμε τον πραγματικό χώρο. Ο Foucault ονομάζει ετεροτοπίες τους χώρους που είναι εντελώς διαφορετικοί απο όλες τις θέσεις που αυτοί αντανακλούν. « Στον καθρέστη βλέπω τον εαυτό μου, εκεί που δεν είμαι, σ’εναν ανύπαρκτο, εικονικό χώρο που ανοίγεται πίσω απο την επιφάνεια. Αυτό είναι μία ουτοπία αλλά και ετεροτοπία, αφού ο καθρέφτης υπάρχει στην πραγματικότητα.
Αρχή αποτελεί ότι η ετεροτοπία χωρίζεται σε δύο κατηγορίες. Στην ετεροτοπία της απόκλισης και στην ετεροτοπία της κρίσης. Δεύτερη αρχή για να περιγράψουμε την ετεροτοπία είναι η κοινωνία, η οποία μπορεί να κάνει μια υπαρκτή ετεροτοπία να λειτουργεί σε μία διαφορετική τάση. Τρίτη αρχή είναι ότι η ετεροτοπία μπορεί να αντιπαραθέσει σε έναν και μόνο πραγματικό χώρο, πολλούς χώρους, πολλές τοποθεσίες πού είναι απο μόνες τους ασυμβίβαστες. Τέταρτη αρχή, οι ετεροτοπίες συνήθως συνδέονται σε κομμάτια στο χρόνο. Η ετεροχρονία ξεκινά με την απώλεια της ζωής και με την αιωνιότητα όπου μόνη πατρίδα της είναι η διάλυση και η εξαφάνιση.Η πέμπτη αρχή της ετεροτοπίας προϋποθέτει ένα σύστημα κλειστού και ανοιχτού, πού και τα δύο τα απομονώνει και τα κάνει διαπερατά. Το τελευταίο χαρακτηριστικό των ετεροτοπιών είναι ότι διαθέτουν μία λειτουργία σε σχέση με το σύνολο του χώρου που απομένει. Η λειτουργία αυτή ξετυλίγεται μέσα σε δύο αντίθετους πόλους.
Είτε ο ρόλος τους είναι να δημιουργηθεί ένας χώρος ψευδαίσθησης που εκθέτει κάθε πραγματικό χώρο, είτε ο ρόλος του είναι να δημιουργηθεί ένας χώρος που είναι κάτι άλλο, ένας άλλος πραγματικός χώρος, τόσο τέλειος, σχολαστικός, το αποτελεσμα θα είναι ένα είδος ετεροτοπίας, όχι της ψευδαίσθησης αλλά των αποζημιώσεων. Οι οίκοι ανοχής και οι αποικίες αποτελούν τις δυό ακραίες μορφές ετεροτοπίας και αν σκεφτούμαι πώς η βάρκα είναι ένα κομμάτι που επιπλέει στο χώρο, ένας χώρος χωρίς χώρο, που υπάρχει απο μόνος του, θα καταλάβουμε γιατί η βάρκα έχει υπάρξει το τελειότερο εργαλείο οικονομικής ανάπτυξης.

ΚΑΣΚΑΝΗ ΜΑΡΙΛΕΝΑ