ΜΑΘΗΜΑ: (ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ) ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΑΣΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ    2Θ103

ΓΙΟΥΡΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ-ΔΕΣΠΟΙΝΑ    

Michel Foucault

O Michel Foucault , επισημαίνει ότι ο 20^ος αιώνας επικεντρώνει το ενδιαφέρον του στη θεώρηση του χώρουαντίθετα με τον 19^ο αιώνα, ο οποίος εστίαζε στην έννοια του χρόνου.

Γίνεται αναφορά στα συστήματα που έχουν χρησιμοποιηθεί τον Μεσαίωνα και τον 17^ο αιώνα από τον Γαλιλαίο, που έθεσε το χώρο ως θέση και προβλημτίζει για το αν το πρόβλημα του ανθρώπου είναι ο χώρος ότι το άγχος της εποχής μας σχετίζεται κυρίως με το χώρο και όχι τόσο πολύ με το χρόνο. Σχετικά με το έργο του Bacherlard , που υποστηρίζει ότι οι σχέσεις των ανθρώπων σχηματίζουν τις περιοχές και τους χώρους.

Έτσι αναπτύσσει 2 κατηγορίες τοποθεσιών:

Α) Την ουτοπία

Β) Την ετεροτοπολογία

Στην ετεροτοπία υπάρχουν 5 αρχές”

1^η  Στις ‘’ πρωτόγονες ‘’ κοινωνίες υπάρχει η ετεροτοπία κρίσης, που εξαφανίζεται συνεχώς από την κοινωνία και αντικαθίσταται από την ετεροτοπία απόκλισης.

2^η της περιγραφής των ετεροτοπιών είναι ότι μία κοινωνία μπορεί να κάνει μία υπάρχουσα ετεροτοπία λειτουργία με πολύ διαφορετικό τρόπο, όπου κάθε ετεροτοπία έχει μία ακριβή και καθορισμένη λειτουργία μέσα σε μια κοινωνία ανάλογα με την συγχρονικότητα της κουλτούρας στην οποία συμβαίνει.

3^η  Η ετεροτοπία συμβιβάζει ετερόκλητες και ασυμβίβαστες τοποθεσίες και λειτουργίες σε κοινό χώρο.

4^η  Οι ετεροτοπίες συχνά συνδέονται με χρονικές παραμέτρους που ονομάζονται της ‘ετεροχρονίες’.

5^η  Οι ετεροτοπίες προυποθέτουν  ένα σύστημα που απομονώνει τους ανθρώπους και τους καθιστά διαπερατούς. Ως περιοχές δεν είναι ελεύθερα προσβάσιμες.

6^η  Διαδραματίζει μια λειτουργία σε σχέση με το σύνολο του χώρου που απομένει. Η λειτουργία τους ξετυλίγεται μεταξύ 2 αντίθετων πόλων προς την κατεύθυνση είτε της ψευδαίσθησης, είτε της εξιδανίκευσης.

Alejandro Zaero Polo: The Politics of the Envelope

Ο Αlejandro Zaero Polo  από την εμπειρία του στην Ισπανική ζωή και πολιτική στο θέμα της δημοκρατίας έχει αναπτύξει μία κυνική απόστροφή της πολιτικής ιδεολογίας πέρα από την υπολποίηση της αρχιτεκτονικής.

Η πειθαρχία διαχωρίζεται στο ότι η αρχιτεκτονική είναι απλώς κοινωνικό κατασκεύασμα και σε άλλος που πιστεύουν ότι η αρχιτεκτονική ορίζεται από τους νόμους όπως της κλιματολογίας και των Οικονομικών Επιστημών.

Η πρόσφατη θεώρηση της αρχιτεκτονικής μακριά από  την τεχνολογία και την παραγωγή που στρέφεται προς την πολιτική κριτική και ιδεολογία γίνεται με στόχο να ανακτήσει τον  πολιτικό λόγο το οποίο έγινε χωρίς αποτέλεσμα λόγω της ανικανότητας παραγωγής αποτελεσματικών πολιτικών στρατηγικών στην Αρχιτεκτονική.

Οι προσπάθειες πολιτικοποίησης της αρχιτεκτονικής προέκυψαν από την υπόθεση ότι η αρχιτεκτονική είναι ένα «κοινωνικό κατασκεύασμα», παρόλα αυτα είναι και σωματική κατασκευή όσο είναι κοινωνική και πολιτική, δε μπορούμε να παραβλέψουμε ότι εξαρτάται

από φυσικούς νόμους και σε καμία περίπτωση δεν αντανακλά μία απλή αναπαράσταση της πολιτικής.

Για να γίνει βιώσιμη η αρχιτεκτονική πολιτική , πρέπει να πολιτικοποιήσουμε τη σχέση μεταξύ πολιτισμού και τεχνολογίας ώστε να προωθηθεί μία νέα πολιτική κριτική της αρχιτεκτονικής για τις προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης.

Το κτήριο – φάκελος ίσως είναι το παλαιότερο αρχιτεκτονικό στοιχείο. Μία πολιτική κριτική του φακέλου θα βοηθήσει στον επαναπροσδιορισμό της σύνδεσης μεταξύ ενός οργανωμένου υλικού και της πολιτικής.

Οι πολιτικές επιδόσεις της αρχιτεκτονικής βρίσκονται στο σχέδιο ή το τμήμα του ‘φακέλου’, όπου η προστασία απ΄τα στοιχεία ήταν η κύρια αιτία για την οικοδόμηση. Το σχέδιο του κτηρίου οργανώνει την πολιτική δομή φιλοξενεί μέσα σ΄ αυτήν, ενώ το τμήμα οργανώνει τα κοινωνικά στρώματα και τις σχέσεις της με το έδαφος. Στο παρελθόν, ο φάκελος δεν είχε την δυνατότητα για την άμεση επίδραση των κοινοτήτων και η δομή έχει παραδοσιακά υποβιβαστεί σε μία απλή « αντιπροσωπευτική» ή «συμβολική» λειτουργία.

Ο φάκελος βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και επηρεάζει την κατασκευή σε σχέση με τις περιβαλλοντικές επιδόσεις και την ενεργειακή απόδοση.Ο φάκελος παροποιάζεται ως μίς βίαιη πράξης μεταξύ των σφαιρών. Η παγκοσμιοποίηση ώθησε μία σειρά από  χωρικές τυπολογίες όπου εμφανίζεται μια εικόνα  σε μορφή φούσκας.

Υπάρχει αμφίδρομη σχέση μεταξύ πολιτικής και αρχιτεκτονικής ενώ προκειμένου ν’ αναπτυχθεί μία πολιτική πειθαρχεία πρέπει να σχηματιστούν σύνδεσμοι ανάμεσα σε χωρικές τυπολογίες και πολιτικούς τρόπους.

Υπάρχουν 4 κατηγορίες φακέλων που στοχεύουν να επιτύχουν συντονισμό στην την περιβαλλοντική και πολιτική διάσταση σε μια καινούρια πειθαρχία του κτηρίου – φακέλου.

1: οριζόντιοι φάκελοι (αεροδρόμια, σιδηροδρομικοί σταθμοί)

2: σφαιρικοί φάκελοι (μουσεία, βιβλιοθήκες)

3: κάθετοι φάκελοι (κτήρια γραφείων)

4: κατακόρυφοι φάκελοι (ψηλά κτήρια)

Bruno Lutz _ The body: its uses and representations

Ο Bruno Lutz ασχολείται με τις θέσεις του Le Breton σχετικά με την αντίληψη για το ανθρώπινο σώμα ανά τους αιώνες. Στους πρώτους πολιτισμούς βαρύτητα δινόταν στην ψυχή και όχι τόσο στο φυσικό σώμα, με την απόκτηση της γνώσης το σώμα έχασε την άγνωστη, συνδεδεμένη με την ψυχή, υπόστασή του και το ενδιαφέρον μετατέθηκε στα οργανικά χαρακτηριστικά του. Έτσι, το δικαίωμα στην ατομικότητα του ανθρώπου χάθηκε από το φυσικό του σώμα, που έγινε “έρμαιο” της επιστημονικής έρευνας.Με την ανάπτυξη εννοιών όπως της ασθένειας ή της ανοσίας επήλθαν αλλαγές και στην κοινωνική λειτουργία και οργάνωση.Η επιστήμη και η τεχνολογία μπορούσαν να εξηγήσουν ένα τις οργανικές λειτουργίες του ανθρώπινου σώματος το οποίο ήταν ‘εκτεθειμένο’ στους επιστήμονες.Οι αενάως εξελισσόμενοι παράμετροι της ενίσχυσαν μία τάση προς το ναρκισισμό που υποστηρίζονταν από την επιστημονικοτεχνολογική ανάπτυξη και την δυνατότητα για εξειδανίκευση του σώματος. Επιτεύχθηκε η παράταση του γήρατος, το οποίο όμως παράλληλα καταδικάζεται κοινωνικά και κοινωνικοποιητικά.

Συμπερασματικά, υπάρχει άμεση αλληλεπίδραση του ανθρώπινου σώματος με την κοινωνία και όπου πρωθείται ένα εξειδανικευμένο πρότυπο σωματικής διάπλασηςπαραμελώντας την ψυχική υπόσταση των ‘πρωτόγονων’ πληθυσμών.

David Harvey _ A critical reader

Το κείμενο κάνει λόγο στο έργο του David Harvey, που αποσκοπεί στην κριτική της γνώσης της γεωγραφίας. Η γεωγραφία αποτελείται από παραμέτρους για τη συστηματική απόδοση του κόσμου. Προβάλλεται αρνητικά η χρήση γεωγραφικών πληροφοριών απαξιωτικά με μορφή χαρτογράφησης και προωθείται μία νέα γεωγραφία με σωστές επιστημονικές πιστοποιήσεις, που θα διευκολύνει την έρευνα για γενικεύσεις στη χωρική οργάνωση. Πρέπει να συνδέονται η ιστορία και η γεωγραφία από τις άλλες επιστήμες και μεταξύ τους, καθώς αφορούν γεγονότα που συμβαίνουν σε πραγματικό και συγκεκριμένο χώρο και χρόνο.

Υποστήριζεται επίσης πως υπάρχει μια επιστημονική μέθοδος για τη διατήρηση της παραγωγής συστηματικών και γεωγραφικών γνώσεων όπου ο χώρος είναι η πρωταρχική αρχή στην οποία βασίζεται η γεωγραφία. Στόχος είναι με τη συσχέτιση της χωρικής δομής και της διαδικασίας, να εντοπιστούν λειτουργίες χωρικής ανάλυσης που θα αντιστρέψουν την γνωστή αντίληψη του χώρου ως δοχείο-απόλυτο κενό και να δημουργήσει χωρικές γεωμετρίες οι οποίες τίθονται σε κίνηση.

Γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στο έργο του Μarx με έμφαση στην δυνατότηα ο καπιταλισμός να αντιλαμβάνεται ως μια δυναμική και διαλεκτική ολότητα, ενώ θεωρεί πως η ανάλυση του Marx για την δυναμική του καπιταλισμού σαν τρόπο παραγωγής βασίζονταν στην παραγωγή μιας διαφοροποιημένης και ολοκληρωμένης χωρο-οικονομίας.Υπογραμμίζει ότι η άστατη παραγωγή χώρου είναι η διάλυση του καπιταλισμού. Ο Harvey  χρησιμοποιεί έννοιες  όπως ‘επιστήμη’, ‘συστηματικότητα’, για την κατανόηση του καπιταλισμού που στοχεύουν στην εξήγηση της δομή της συσσώρευσης κεφαλαίου. Υποστηρίζει την ύπαρξη νόμων για την εργασία υπό τον καπιταλισμό ικανοί να παράξουν φαινομενικά άπειρα αποτελέσματα από την παραμικρή μεταβολή στις αρχικές συνθήκες, από την ανθρώπινη δραστηριότητα και την φαντασία.

Υπό το πρίσμα της συμπίεση χώρου και χρόνου, η δημιουργική καταστροφή διαταράσσει τις σταθερότητες εντός της ρουτίνας των εννοιών και των προσδοκιών, αποδίδοντας τον τόπο, ενώ η εμπειρία της εξάρθρωσης είναι μια πιο γενικευμένη διαδικασία της συμπίεσης του χωροχρόνου.Επίσης οι χωρικές πρακτικές αντλούν την αποδοτικότητα τους από την κοινωνική ζωή αποκλείστικά μέσω της δομής των κοινωνικών σχέσεων μέσα στις οποίες προκύπτουν.

Ο Harvey υποστηρίζει την έννοια της συμπίεσης και όχι της επέκτασης, που είναι πιο ευρέως διαδεδομένη, ενώ αναφορά γίνεται στην αντίληψη του χώρου και του χρόνου, συναρτήσει με μεταβλητές όπως το φύλο, η εθνικότητα και άλλα κοινωνικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά.